وبـــــــلاگ قـــــــــرآن و عـــــــترت
سایت تخصصی قــرآن شناسی و تــدبّر در قرآن کریم و معارف اهل البیت علیهم السّلام
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


قال رسول الله صلی الله علیه

و آله و سلّم :


مَن اَرادَ عِلمَ الاَوَّلینَ وَالآخَرینَ،

فَلیُثَوِّرِ القُرآنَ


هر که علم اولین و آخرین را میخواهد،

باید آن را در قرآن بجوید.


کنزل العمال ج1 ص548




مدیر وبلاگ :سیّد محمّد روحانی
مطالب اخیر
نظرسنجی
میزان رضایتمندی خود را از مطالب وب سایت بیان بفرمایید






برچسبها

تفسیر سوره توحید

سیماى سوره توحید

برخى از اهل كتاب و مشركان، از پیامبر خواستند كه خدایت را براى ما معرفى كن؛ این سوره كه به منزله شناسنامه خداوند است، نازل شد و خداوند را از داشتن پدر و مادر یا فرزند و همسر و یا شبیه و شریك، پاك و منزه دانست.

این سوره شامل خالص ‏ترین عقاید توحیدى است، از این رو سوره توحید و اخلاص نام گرفته است.

در فضیلت این سوره، روایات بسیارى وارد شده است كه به برخى از آنها اشاره مى‏شود:[1]

در هر شبانه روز، لااقل یكبار این سوره را در نمازهاى خود بخوانید و پس از آن بگویید: «كذلك الله ربى: پروردگار من چنین است.»

به گفته روایات، این سوره در اهمیّت، به منزله یك سوم قرآن است. یك بار تلاوت آن، برابر تلاوت یك سوم قرآن و دوبار تلاوت آن، معادل دو سوم و سه بار تلاوت آن برابر تلاوت كل قرآن است.

رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: سوره توحید مثل على بن ابى‏طالب است كه هر كس او را قلباً دوست دارد یك سوم ایمان را داراست و هر كس با قلب و زبان دوست بدارد دو سوم ایمان را دارد و هر كس با قلب و زبان و اطاعت در عمل، همراه او باشد ایمانش كامل است.

تلاوت این سوره به عنوان یكى از تعقیبات نماز به شمار آمده و در روایات مى‏خوانیم: هركس تلاوت آن را بعد از هر نماز ترك نكند، خداوند خیر دنیا و آخرت را به او مى‏دهد و او و والدین و فرزندانش را مى‏آمرزد.

امام سجاد علیه السلام فرمود: چون خداوند مى‏دانست كه در دوره آخر الزمان گروهى دقیق و عمیق خواهند آمد، سوره توحید و شش آیه اول سوره حدید را نازل فرمود.

تلاوت این سوره به شش سمت، سبب حفظ شدن انسان از خطرات و ایمن شدن از حوادث مى‏گردد.[2]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ‏

به نام خداوند بخشنده مهربان‏

 

قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1)

بگو: او خداوند یگانه است

 

نكته‏ ها:

كلمه‏ «اللَّهُ» از «وله» به معناى تحیّر است، یعنى آفریده‏ها از درك حقیقت او عاجز و در شناخت ذات او واله و متحیّرند. چنانكه امیر مؤمنان على علیه السلام مى‏فرمایند: معناى اللّه آن است كه او معبودى است كه آفریده‏ها در او حیرانند، زیرا او از درك دیدگان مستور و از دسترس افكار و عقول، محجوب است.[3]

میان كلمه «واحد» و «أَحَدٌ» تفاوت است. «واحد» در جایى به‏كار مى‏رود كه ثانى و ثالث براى آن فرض شود، بر خلاف «احد» كه در مورد یكتا و یگانه استعمال مى‏شود.

چنانكه اگر گفتى: یك نفر حریف او نیست، یعنى چند نفر حریف او مى‏شوند، اما اگر گفتى: احدى حریف او نیست، یعنى هیچ حریفى ندارد.

توحید، مرز میان ایمان و كفر است و ورود به قلعه ایمان بدون اقرار به توحید ممكن نیست. اولین سخن پیامبر كلمه توحید بود: «قولوا لا اله الا الله تفلحوا».

شعار توحیدى «لا اله الا الله» از سه حرف (الف، لام و ها) تركیب شده و ذكرى است كه در گفتنش حتى لب تكان نمى‏خورد ولى عملش تا اطاعت از رهبرى معصوم و جانشینان آنان ادامه دارد؛ زیرا شرط توحید طبق فرمایش امام رضا علیه السلام ایمان به امام معصوم و اطاعت از اوست.

در سفرى كه امام رضا علیه السلام با اجبار مأمون وادار به هجرت از مدینه به مرو شدند، در مسیر راه وقتى به نیشابور رسیدند، مردم دور آن حضرت جمع شدند و از ایشان هدیه و رهنمود خواستند.

امام رضا علیه السلام فرمود: پدرم از پدرش و او از اجدادش و آنان از پیامبر خدا نقل كردند كه خداوند فرموده است: «كلمة لا اله الا الله حصنى فمن دخل حصنى أمن من عذابى: توحید، قلعه من است و هر كس داخل این قلعه شود از قهر من در امان است.» آنگاه امام رضا علیه السلام فرمودند :

البتّه توحید شروطى دارد و من (كه امام حاضر هستم) شرط آن هستم، یعنى توحید بى‏ولایت پذیرفته نیست.

در زمان غیبت امام معصوم نیز، بنا بر فرمان خودشان باید به سراغ فقهاى عادلى كه از هوى و هوس دورند، برویم.

بنابراین توحید كامل، ایمان به یكتایى خداوند، دور كردن فكر و عمل از هر نوع شرك و پیروى از رهبران معصوم در زمان حضور و فقهاى عادل در زمان غیبت است.

حضرت على علیه السلام در نامه‏اى به فرزندش امام حسن علیه السلام مى‏نویسند : «لو كان لربك شریك لأتتك رسله» اگر پروردگارت شریكى داشت، او نیز پیامبرانى مى‏فرستاد تا مردم او را بشناسند و بندگى‏اش كنند.[4]

دلیل یكتایى او، هماهنگى میان آفریده‏هاست. چنانكه امام صادق علیه السلام «اتصال التدبیر» را نشانه یكتایى آفریدگار مى ‏شمارد.[5] هماهنگى میان خورشید و ماه و زمین و آب و باد و

خاك و كوه و دشت و دریا با یكدیگر و هماهنگى همه آنها با نیاز انسان، نشانه یكپارچگى تدبیر در نظام هستى است.

انسان اكسیژن مى‏گیرد و كربن پس مى‏دهد ولى گیاهان كربن مى‏گیرند و اكسیژن پس مى‏دهند. نیازهاى طفل با محبت والدین و خستگى روز با خواب شب تأمین مى‏شود. چشم كه از پى ساخته شده با آب شور حفظ مى‏شود و دهان كه راه ورودى غذا به معده است، با آب شیرین كه در هضم غذا مؤثر است، مرطوب مى‏شود.

در جنگ جمل، یك عرب صحرانشین درباره معناى توحید از حضرت على علیه السلام سؤال كرد.

دیگر رزمندگان از او ناراحت شدند كه این چه سؤال نابجایى است، امّا آن حضرت فرمود:

جنگ ما براى توحید است و آنگاه معناى صحیح توحید را براى او بیان فرمود.[6]

خداوند، نه فقط در ذات، بلكه در صفات نیز یكتاست. او مثل ما نیست كه صفاتش از ذاتش جدا باشد. ما علم و قدرت داریم ولى در كودكى نداشتیم و در پیرى نیز از دست مى‏دهیم.

خداوند علم و قدرت دارد ولى این صفات براى او پیدا نشده، بلكه همراه ذات او بوده است، چنانكه صفتِ مخلوق بودن، عاجز بودن و فقیر بودن هیچ گاه از ما جدا نبوده و جدا نخواهد شد.

 

پیام ‏ها:

1- پیامبران امین وحى‏اند؛ خدا به پیامبر فرمود : قُلْ‏...او نیز مى‏گوید : قُلْ‏...

2- خداوند، در عین حضور، از دیدگان غایب است و قابل مشاهده نیست. «هُوَ» (اهل توحید عقیده دارند كه‏ «لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یُدْرِكُ الْأَبْصارَ»[7] چشم‏ها او را درك نمى‏كند ولى او چشم‏ها را درمى‏یابد.)

3- به سؤالات اعتقادى باید پاسخ داد. قُلْ هُوَ اللَّهُ...

4- عقاید حق را باید به دیگران اعلام كرد. قُلْ هُوَ اللَّهُ‏...

5- خداوند در همه چیز یكتاست. در ذات و صفات، در علم و قدرت و حیات و حكمت، در آفرینش و هستى بخشى. «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»

 


اللَّهُ الصَّمَدُ (2)

 خداوندى كه مقصود همگان است.

 

نكته‏ ها:

«صمد» به معناى قصد كردن است. خداوند صمد است، یعنى همه موجودات در امورشان او را قصد مى‏كنند و او مقصود همگان است.

چنانكه امام جواد علیه السلام در معناى «صمد» فرمودند :

«سید مصمود الیه: او بزرگى است كه موجودات به او رجوع مى‏كنند و محتاج اویند.» نظیر آیه‏ «أَنَّ إِلى‏ رَبِّكَ الْمُنْتَهى‏».[8]

امام حسین علیه السلام در پاسخ اهل بصره كه از معناى صمد سؤال كرده بودند، فرمودند : معناى صَمد همان جملات پس از آن یعنى‏ «لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ» است.[9]

حضرت على علیه السلام در تفسیر صَمد فرمود: «هو الله الصمد الذى لا من شى‏ء و لا فى شى‏ء و لا على شى‏ء، مبدع الأشیاء و خالقها و منشئ الأشیاء بقدرته، یتلاشى ما خلق للفناء بمشیته و یبقى ما خلق للبقاء بعلمه»[10]

خداوند صمد است، یعنى از چیزى به وجود نیامده، در چیزى فرو نرفته، و بر چیزى قرار نگرفته است، آفریننده اشیاء و خالق آنها است، همه چیز را به قدرتش پدید آورده، آنچه براى فنا آفریده به اراده‏اش از هم متلاشى مى‏شود و آنچه براى بقاء خلق كرده به علمش                              باقى مى‏ ماند.

امام صادق علیه السلام فرمودند : اگر اهلش را پیدا مى‏كردم از همین كلمه «صمد» توحید و اسلام و ایمان را استخراج مى‏كردم.[11]

پیام‏ها:

1- توجّه تمام موجودات، خواسته یا ناخواسته به سوى اوست. «اللَّهُ الصَّمَدُ»

2- تنها او غنى است و همه به او محتاجند. «اللَّهُ الصَّمَدُ»

3- تنها خداوند است كه سزاوار قصد كردن است. «اللَّهُ الصَّمَدُ» (حرف الف و لام‏ در الصمد براى حصر است.)

4- موجودات، در همه امورشان محتاج اویند. «اللَّهُ الصَّمَدُ» (كلمه صمد مطلق است و شامل تمام احتیاجات مادى و معنوى مخلوقات مى‏شود.)

لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ (3)

فرزند نیاورده و فرزند كسى نیست.

 

نكته‏ ها:

رابطه خداوند با موجودات، رابطه آفرینش است نه زایش. او موجودات را مى‏آفریند، یعنى از نیستى به هستى مى‏آورد، نه آنكه خود بزاید. زیرا نوزاد از جنس والدین و در واقع جزئى از آنهاست، در حالى كه هیچ چیز از جنس خداوند و یا جزئى از او نیست.

چون بیشتر مشركان و اهل كتاب براى خداوند فرزند قائل بودند، لذا «لَمْ یَلِدْ» كه به معناى نداشتن فرزند است، مقدّم بر «لَمْ یُولَدْ» آمده است.[12]

موجودات، نه فقط از او زاده نشوند، بلكه حتى از او خارج نشوند، آنگونه كه میوه از گل، درخت از هسته، آب از ابر و چشمه، آتش از چوب، كلام از دهان، نوشته از قلم، بو از گل، مزه از غذا، فكر از عقل، گرما از آتش، سرما از یخ، خواب و خیال از ذهن، اندوه و شادى و بیم و امید از دل، صادر و خارج مى‏ شوند.[13]

این آیه، هم عقیده مسیحیّت كه عیسى را فرزند خدا مى‏دانند و هم عقیده یهود كه «عُزیر» را فرزند خدا مى‏دانستند و هم عقیده مشركان جاهلى كه فرشتگان را دختران خدا مى‏پنداشتند، رد مى‏كند.

پیام‏ ها:

1- صَمَدیّت و بى‏نیازى خداوند از همه چیز، دلیل آن است كه او نیاز به فرزند و والدین ندارد. «اللَّهُ الصَّمَدُ. لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ»

2- خداوند علّتى ندارد و از چیزى به وجود نیامده است. «وَ لَمْ یُولَدْ»

3- مولود، معلول است و نمى‏تواند خدا باشد. «وَ لَمْ یُولَدْ» (چگونه مسیحیان عیسى را مولود مریم، ولى باز هم او را خدا مى‏دانند؟)

 

وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ (4)

و هیچ همتایى براى او نباشد

 

نكته ‏ها:

«كفو» به معناى شبیه و نظیر و مانند است.[14] چنانكه در بحث ازدواج، توصیه شده همسرى انتخاب كنید كه «كفو» شما باشد. یعنى در دین و اخلاق شبیه و مانند شما باشد.

خدا صمد است، یعنى او از دیگران بى‏نیاز و همه به او نیازمندند.

بنابراین نمى‏تواند همتایى داشته باشد، زیرا همتاى او باید بى‏نیاز از او باشد كه این با صمد بودن خدا سازگار نیست.

آیه قبل، فرزند بودن و فرزند داشتن را از خدا نفى كرد، این آیه وجود هرگونه همسر را از او نفى مى‏كند. چنانكه در آیه‏اى دیگر مى‏فرماید: «مَا اتَّخَذَ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً»[15] او نه همسرى انتخاب كرده و نه فرزندى دارد.

پیام‏ ها:

1- نه در ذات، نه در صفات و نه در افعال، هیچ كس و هیچ چیز شبیه و مانند خداوند نیست. «وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ»

2- خداوند شبیه ندارد تا بتواند شریك او در امور هستى گردد. «وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ»


«والحمد للّه ربّ العالمین»

تفسیر نور، ج‏10، ص: 644-636

 



[1] ( 1). مجموع روایات در تفسیر نور الثقلین،( ج 5، ص 699- 715) آمده است.

[2] ( 1). مصباح كفعمى، ص 246.

[3] ( 2). بحارالانوار، ج 3، ص 222.

[4] ( 1). نهج البلاغه، نامه 31.

[5] ( 2). تفسیر نورالثقلین ج 3، ص 418.

[6] ( 1). تفسیر نورالثقلین.

[7] ( 2). انعام، 103.

[8] ( 1). نجم، 42.

[9] ( 2). تفسیر نورالثقلین.

[10] ( 3). تفسیر نورالثقلین.

[11] ( 4). تفسیر نورالثقلین.

[12] ( 1). تفسیر نوین.

[13] ( 2). بخشى از مطالب فوق برخاسته از سخن امام حسین علیه السلام در پاسخ مردم بصره است كه از آن حضرت معناى صمد را پرسیده بودند.( تفسیر نورالثقلین)

[14] ( 1). نهایة ابن اثیر.

[15] ( 2). جنّ، 3.





نوع مطلب : 112-سوره اخلاص، تــــدبّــــــر در قــــــــرآن، 
برچسب ها : تدبّر در قرآن،
لینک های مرتبط :
          
چهارشنبه 24 اردیبهشت 1399
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.





موضوعات
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
ابزار وبلاگ نویسی

وبـــــــلاگ قـــــــــرآن و عـــــــترت

اخبار ایران:

اخبار جهان:

اخبار اقتصادی:

اخبار علمی

اخبار فناوری و اطلاعات

اخبار هنری:

اخباراجتماعی

اخبار ورزشی

--------------------------------------------------------------------------------------

آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

دریافت کد آپلود سنتر

--------------------------------------------------------------------------------------
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
-------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------------- ساخت وبلاگ
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات