وبـــــــلاگ قـــــــــرآن و عـــــــترت
سایت تخصصی قــرآن شناسی و تــدبّر در قرآن کریم و معارف اهل البیت علیهم السّلام
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


قال رسول الله صلی الله علیه

و آله و سلّم :


مَن اَرادَ عِلمَ الاَوَّلینَ وَالآخَرینَ،

فَلیُثَوِّرِ القُرآنَ


هر که علم اولین و آخرین را میخواهد،

باید آن را در قرآن بجوید.


کنزل العمال ج1 ص548




مدیر وبلاگ :سیّد محمّد روحانی
مطالب اخیر
نظرسنجی
میزان رضایتمندی خود را از مطالب وب سایت بیان بفرمایید






برچسبها




آل فـرعـون(قسمت2)

(تـدبّـر قـرآنـی)


سیره و منش آل فرعون

قرآن، سه بار از دأب آل فرعون و پیشینیان آنان سخن گفته است. واژه دأب در اصل، استمرار و اصرار در كارى تا حدّ خستگى است؛ سپس معناى آن به شأن، امر و عادت منتقل شده است.[14] افزون بر اوصاف و اخلاقى كه از آل فرعون گذشت، چند رفتار زشت دیگر براى آنان عادتى شده بود كه ذكر آن عادت‌ها و فرجام شوم ایشان، درس عبرتى براى كافران و نیز تسكینى براى رسول اكرم(صلى الله علیه وآله)است. آیات مربوط به دأب آل فرعون، در سوره هاى آل عمران و انفال آمده و نزول آن ها با اوایل تشكیل حكومت اسلامى و وقوع جنگ بدر مقارن است كه مسلمانان در ضعف بودند و دشمنان آنان شوكت ظاهرى داشتند
در سوره آل عمران، پس از اشاره به عِدّه و عُدّه كافران، سخن از دأب آل فرعون رفته است: 

إِن  الَّذین كَفَروا لَن تُغنِی عَنهُم أَمولُهُم و لاَ أَولـدُهُم مِن ‌اللّهِ شَیئاً و أُولـئِكَ هُم وَقودُ الن ارِ  كَدَأبِ ءَال فِرعون  والَّذین مِن قَبلِهِم كَذّبوا بِـَایـتِنا فأَخَذهُم اللّهُ بِذُنوبِهِم واللّهُ شَدیدُ العِقاب(آل عمران/3، 10و 11)

 پس از این دو آیه می فرماید: «قُل لِلَّذین  كَفروا سَتُغلَبون  و‌تُحشَرون  إِلى جَهَنّم = به كافران بگو به زودى مغلوب و به سوى دوزخ محشور می شوید». (آل عمران/3، 12) در سوره انفال نیز در دو آیه نزدیك به هم، از دأب آل فرعون سخن رفته است. (انفال/ 8‌، 52 و 54) لفظ «ذنوبهم» در آیه 11 آل عمران/3 كه به صورت اسم ظاهر (به جاى ضمیر) و جمع آمده، نشان می دهد كه آل فرعون مرتكب گناهان دیگرى نیز شده اند؛ در غیر این صورت می فرمود: «فأخذهم اللّه به» یا «فأخذهم اللّه بذنبهم».[15]

 

تأثیر سرانِ آل فرعون بر تصمیم گیری هاى فرعون

هنگامی كه موسى براى انجام مأموریت خود،نزدفرعون می آید، بی درنگ سخن سران قوم فرعون را با یك‌دیگر نقل می كند (اعراف/7،109) بی آن كه از فرعون سخنى به میان آید. گویا آنان در مجلسى مشورتى بوده اند تا پس از مشاوره، آن چه راتشخیص می دهند، به فرعون باز گویند. آن چه آنان تشخیص دادند، مهلت موسى و هارون، و‌گردآوردن ساحران از شهرهاى دور و نزدیك بود.[16] (اعراف/7،109ـ112) قرآن در جایى دیگر، از مشورت فرعون با سران قوم خود درباره موسى سخن می گوید (شعراء/26، 34 و 35) و هنگام طرح توطئه كشتن موسى نیز سخن از سرانى است كه به این نتیجه رسیده اند: 

و‌جاءَ رَجُلٌ مِن أَقصَا المَدین ةِ یَسعى قالَ یـموسى إِن  المَلاَ یَأتَمِرون بِكَ لِیَقتُلوك(قصص/28، 20)

 

گروه هاى هم سو با آل فرعون

كسانى نیز هرچند از آل فرعون نبوده اند، به آنان در سركشى و انكار یارى می رساندند. یك گروه، ساحرانى بودند كه در حسّاس‌ترین لحظه ها، متوجّه خطاى خود شده، به خدا ایمان آوردند. (اعراف/7، 120 و 121؛ طه/20، 70؛ شعراء/26، 46 و 47) گروه دیگر، بزرگان بنی اسرائیل بودند: 


فَما ءَامَن  لِموسى إِلاَّ ذُرِّیَّةٌ مِن قَومِه عَلى خَوف مِن فِرعَون وَ مَلاَِیهِم أَن یَفتِن هُم 

 سرانجام [كسى]به موسى ایمان نیاورد، مگر فرزندانى از قوم وى در حالى كه بیم داشتند فرعون و سران آنان، ایشان را آزار بیازارند. (یونس/10،83)

به گفته علاّمه طباطبایى، ضمیر در «قومه» به موسى باز می گردد و مقصود از ذرّیّه، قوم موسى و نیز بعضى از ضعفاى بنی اسرائیل در برابر بزرگان این قوم است؛ هرچند بنی اسرائیل، همگى در بند قبطیان بوده اند، عادت صاحبان قدرت و ثروت در این گونه موارد، حفظ موقعیّت اجتماعى خود و تقرّب به جبّاران است. بزرگان بنی اسرائیل نیز از اظهار ایمان به موسى ناتوان بوده اند. داستان بنی اسرائیل در قرآن بهترین گواه براى نشان دادن عدم ایمان شمار بسیارى از مخالفان موسى[17] و پیامبران پس از او در میان بنی اسرائیل است؛ چنان كه قارون نیز با ستم بر قوم موسى و همراهى با آل فرعون وصف شده است: 

إِن قـرون كان مِن قَومِ موسى فَبَغى عَلَیهِم(قصص/28، 76)

 

مؤمن آل فرعون

قرآن در برابر تبیین استكبار و فساد آل فرعون، از مؤمن آل فرعون یاد و سخنان حكمت‌آمیز وى را به تفصیل بیان می كند. (غافر/40، 28 ـ 34 و 38 ـ 44) برخلاف نظر برخى مفسّران، این شخص از قبطیان بوده است، نه از بنی اسرائیل؛[18] چنان كه به آل فرعون، با «یاقوم» خطاب می كند و آنان را داراى ملك و حكومت میداند:

یقَومِ لَكُم المُلكُ الیومَ ظـهِرین  فِی الأَرضِ فَمَن یَنصُرُنا مِن بَأسِ اللّهِ إِن جاءَنا 

 اى قوم من! امروز فرمان روایى از آن شما است [و]بر این سرزمین چیره اید و] لى]چه كسى ما را از بلاى خدا ـ اگر به ما برسد ـ حمایت خواهد كرد؟ (غافر/40، 29) 

با توجّه به این كه بنی اسرائیل در آن زمان از ملك برخوردار نبوده اند، گوینده این سخن (مؤمن آل فرعون) نمی تواند از قوم بنی اسرائیل باشد. قرآن نیز وى را به صراحت «رَجلٌ مُؤمِنٌ مِن ءَال فِرعَون»(غافر/40، 28)خوانده است.

 

نفرین موسى بر فرعونیان

استمرار تبه كارى آل فرعون، موسى(علیه السلام)را واداشت كه براى آنان آرزوى نابودى كند. حضرت موسى نخست، بنی اسرائیل را امیدوار به نابودى فرعونیان و جانشینى آنان كرد

عَسى رَبُّكُم أَن یُهلِكَ عَدُوَّكُم و یَستَخلِفَكُم فِی الأَرضِ فَیَنظُرَ كَیفَ تَعملَون (اعراف/7، 129)

و پس از ناامیدى از هدایت آنان، نفرینشان كرد:[19]

و‌قالَ موسى رَبَّنا إِنكَ ءَاتَیتَ فِرعَون  و مَلاَهُ زین ةً و أَمولا فِی الحَیوةِ‌الدُّنیا رَبَّنا لِیُضِلّوا عَن سَبیلِكَ رَبَّنا اطمِس عَلى أَمولِهِم و اشدُد عَلى قُلوبِهِم فَلاَ یُؤمِنوا حَتّى یَرَوُاالعَذابَ الأَلیم


 و موسى گفت پروردگارا! تو به فرعون و سران قوم وى در زندگى دنیا، زیور و اموال داده اى. پروردگارا! تا [پیروان خود]را از راه تو گمراه كنند. پروردگارا اموالشان را نابود و آنان را سخت‌دل گردان كه ایمان نیاورند تا عذاب دردناك را ببینند (یونس/10، 88)
تكرار «رَبَّنا» در این آیه، بیان گر شدّت نفرین موسى(علیه السلام)در حقّ آنان است. نفرین موسى و برادرش هارون كه دعاى وى را آمین می گفت،[20] در حقّ فرعونیان مستجاب شد. (یونس/10، 89) خداوند، موسى(علیه السلام)را به بیرون بردن شبانه بنی اسرائیل از مصر فرمان داد. فرعون و لشكریانش بامدادان به تعقیب آنان پرداختند و این، مقدّمه نابودى آنان بود.[21]

 

عذاب آل فرعون

الف. عذاب در دنیا

فَأَرسَلنـا عَلَیهِم الطُّوفان  والجَرادَ و القُمَّلَ و الضَّفادِعَ والدَّم 

 پس بر آنان، طوفان و ملخ و كنه ریز و قورباغه ها و خون را [به صورت نشانه هایى آشكار]فرستادیم(اعراف/7، 133)

 درباره مقصود آیه از طوفان، اقوال متعدّدى، از جمله باران، سیل شدید،[22] مرگ[23] و طاعون نقل شده است.[24] طبرى می گوید: سخن درست نزد من با توجّه به آن چه از ابن عبّاس، با استناد به آیه«فَطافَ عَلَیها طائِفٌ مِن رَبِّك...» (قلم/68‌،19) نقل شده، این است: طوفان امرى است كه آنان را از سوى خدا محاصره كرد و می تواند باران شدید یا مرگ پیاپى و سریع باشد. وى در نهایت شواهدى را نقل می كند كه منظور از طوفان، باران شدید است.[25] ملخ نیز محصول آنان را می خورْد.[26] كنه ریز، خون آنان را می مكید[27] و قورباغه در بستر و ظروف و جامه هاى آنان آشیانه كرده بود.[28] نزول خون بر آنان نیز سبب آلودگى آنان شد[29] و نیز گفته شده كه اگر كسى از آل فرعون، مشتى آب براى نوشیدنى برمی گرفت، آب را در دستان خود خون تازه می یافت؛ بی آن كه چنین مشكلى براى بنی اسرائیل پیش آید.[30]
تعبیر«ءَایت مُفَصَّلـت» در اعراف/7، 133، اشاره به تفكیك نشانه هاى مزبور و عدم نزول آن ها به صورت هم زمان است.[31] نزول پى در پى این امور، الهى بودن و اتّفاقى نبودن آن ها را به بنی اسرائیل می رساند تا آن ها را تصادف نپندارند؛ بلكه هشدارهایى جدّى از سوى خداى تعالى بشمارند و با دست برداشتن از لجاجت و انكار، براى آن چه انتظار آن را می كشیدند، چاره واقعى بیندیشند؛[32] امّا آنان با نزول هر یك از عذاب‌هاى پنج ‌گانه پیشین، از موسى می خواستند كه دست به دعا بردارد تا عذاب از آنان برطرف شود و چون عذاب از آنان برداشته می شد، اعمال تباه خود را از سر می گرفتند. (اعراف/7، 134)[33]
خداوند بر شدّت عذاب آل فرعون بارها تأكید كرده است: 

فَأَخذَهُم أَخذَةً رابِیَة(حاقه/69‌، 10) 

فَأَخَذنـهم أَخذَ عَزیز مُقتَدِر(قمر/54‌، 42)

فخررازى دلیل كاربرد واژه أخذ در این آیه را همانندى آل فرعون با سركشان می داند.[34]

فَأَخَذنـهُ و جُنودَهُ فَن بَذنـهُم فِى الیَمّ 

 پس او و سپاهیانش را فروگرفتیم و آنان را در دریاافكندیم(قصص/28، 40) 

همچنین در ذاریات/51‌، 40 و طه/20، 78 كه به گفته علاّمه طباطبایى، در این دو كلام، اشاره اى گویا به عظمت و قدرت الهى در مجازات آل فرعون نهفته شده.[35] در آیه «فَصَبَّ عَلَیهِم رَبُّكَ سوطَ عَذاب» (فجر/89‌،‌13) نواختن تازیانه عذاب، كنایه از عذاب پیاپى و شدید، و‌تنوینِ عذاب، مفید معناى تفخیم وخارج از وصف بودن آن است.[36


ب. عذاب در برزخ

به جز قوم نوح كه به عذاب برزخى آن ها اشاره كوتاه شده، (نوح/71،25) یگانه گروهى كه در قرآن به صراحت از فعلیّت عذاب برزخى آنان سخن به میان آمده، آل فرعون است: 


و‌حَاقَ بِـَآلِ فِرعون  سوءُالعَذابِ النّارُ یُعرَضون  عَلَیها غُدُوّاً و عَشِیّاً 

 و فرعونیان را عذاب سخت فرو گرفت. [اكنون]صبح و شام بر آتش عرضه می شوند

 در همین آیه، بی درنگ به عذاب آخرتى آنان جدا از عذاب برزخى، اشاره شده است. (غافر/40، 45 و 46) 

«سوء العذاب» در آیه پیشین، یادآور «سوء العذاب» 

در «و‌إِذ نجَّینـكُم مِن ءَال فِرعون  یَسومون كُم سوءَ العَذابِ...» (بقره/2،49) است. 

 بنابر روایتى از امام صادق(علیه السلام)آیه 46 غافر/40، به برزخ مربوط است؛ زیرا در آخرت، صبح و شامى وجود ندارد.[37]


ج. عذاب در آخرت

و‌یَومَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدخِلوا ءَالَ فِرعون  أَشَدَّ العَذاب 

 وروزى كه رستاخیز برپا شود، [فریاد رسد كه]فرعونیان را در سخت‌ترین [انواع]عذاب درآورید» (غافر/40،46) هم چنین آنان از پیشوایان دعوت كننده به سوى آتش به شمار می آیند: 

و‌جَعلنـهم أَئِمّةً یَدعون  إِلَی النّار(قصص/28،41(
آیات 47 و 48 غافر/40 از محاجّه فرعونیان در جهنّم خبر می دهد. خداوند در این دنیا غیر از عذاب غرق شدن در دریا، لعنت خود را هم در پى آن قرار داد؛ بلكه لعنت در پى لعنت را نصیب آنان كرد: 

و‌أَتبَعنـهُم فِی هذِهِ الدُّنیا لَعنةً و‌یَوم القِیـمَةِ هُم مِن ‌المَقبوحین(قصص/28،‌420)
علاّمه طباطبایى در توضیح مقبوح بودن آل فرعون می گوید: روز قیامت، یارىِ هیچ یارى كننده اى به آنان نمی رسد و حالتى را خواهند یافت كه نفوس از آنان مشمئز خواهد گردید، و‌كسى نزدیك آنان نخواهد شد.[38[

 

بنی اسرائیل، وارثان آل فرعون

خداوند سرانجام آل فرعون را از باغ‌ها و چشمه سارها بیرون راند و گنجینه ها و جایگاه هاى نیكو و پر از نعمت را از آنان ستاند و بنی اسرائیل را وارث آن جای گاه هاى نیكو و پرنعمت كرد:[39]

فَأَخرَجنـهُم مِن جَنّـت و عُیون  وَ كُنوز و مَقام كَریم كَذلِكَ و أَورَثنها بَنِی إِسرائیل(شعراء/26، 57 ـ 59) و خدا، آنان را عبرت و موعظه اى براى آیندگان قرار داد: 

فَجَعلنـهُم سَلَفاً و مَثَلا لِلأَخِرین(زخرف/43،56)

 

نویسنده: ابوالفضل خوش منش

___________________________________

پی نوشت:

[1] جامع البیان، مج‌1، ج‌1، ص‌385.
[2] 
كتاب مقدّس، خروج: 5 تا 14؛ قاموس كتاب، ص‌649 و 650‌.
[3] 
التحریر و التنویر، ج‌3، ص‌175.
[4] 
الفرقان، ج‌8 و 9، ص‌266.
[5] 
مجمع البیان، ج‌4، ص‌719.
[6] 
كشف ‌الاسرار، ج‌3، ص‌710.
[7] 
مجمع البیان، ج‌4، ص‌719.
[8] 
همان.
[9] 
مجمع البیان، ج‌4، ص‌719.
[10] 
فرهنگ قرآن، ج‌1، ص‌245.
[11] 
جامع البیان، مج‌1، ج‌1، ص‌387.
[12] 
التفسیر الكبیر، ج‌1، ص‌68‌.
[13] 
المیزان، ج‌8‌، ص‌227.
[14] 
جامع البیان، مج‌3، ج‌3، ص‌259.
[15] 
راهنما، ج‌2، ص‌341.
[16] 
المیزان، ج‌8‌، ص‌214.
[17] 
المیزان، ج‌10، ص‌112.
[18] 
مجمع البیان، ج‌8‌، ص‌811‌.
[19] 
كشف‌الاسرار، ج‌3، ص‌712.
[20] 
مجمع البیان، ج‌5‌، ص‌196.
[21] 
مجمع البیان، ج‌5‌، ص‌198.
[22] 
مجمع البیان، ج‌4، ص‌719.
[23] 
جامع البیان، مج‌6‌، ج‌9، ص‌41.
[24] 
همان، ص‌42.
[25] 
جامع البیان، مج‌6‌، ج‌9، ص‌44 و 45.
[26] 
الفرقان، ج‌8 و 9، ص‌263.
[27] 
الفرقان، ج‌8 و 9، ص‌263.
[28] 
ماوردى، ج‌2، ص‌252.
[29] 
فرهنگ قرآن، ج‌1، ص‌246.
[30] 
ماوردى، ج‌2، ص‌252 و 253.
[31] 
همان، ص‌253.
[32] 
المیزان، ج‌8‌، ص‌227.
[33] 
همان.
[34] 
التفسیرالكبیر، ج‌24، ص‌254.
[35] 
المیزان، ج‌16، ص‌38 و ج‌14، ص‌184.
[36] 
همان، ج‌20، ص‌281.
[37] 
مجمع البیان، ج‌8‌، ص‌818‌.
[38] 
المیزان، ج‌16، ص‌39.
[39] 
مجمع البیان، ج 7، ص 300
.

 

منابع

برگرفته از «اعلام قرآن»، ج‏1، ص: 133

منبع اصلی

مرکز فرهنگ و معارف قرآن تاریخ: 19/12/92






نوع مطلب : تــــدبّــــــر در قــــــــرآن، اصحاب و اقوام در قـــــــرآن، 
برچسب ها : اصحاب و اقوام در قرآن کریم، تدبّر در قرآن،
لینک های مرتبط :
          
دوشنبه 13 آذر 1396
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.





موضوعات
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
ابزار وبلاگ نویسی

وبـــــــلاگ قـــــــــرآن و عـــــــترت

اخبار ایران:

اخبار جهان:

اخبار اقتصادی:

اخبار علمی

اخبار فناوری و اطلاعات

اخبار هنری:

اخباراجتماعی

اخبار ورزشی

--------------------------------------------------------------------------------------

آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

دریافت کد آپلود سنتر

--------------------------------------------------------------------------------------
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
-------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------------- ساخت وبلاگ
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic