وَالشَّمْسِ وَ ضُحَی هَا


سوگند به خورشید و تابندگى ‏اش

سوره شمس آیه 1



تصاویر شگفت آور از خورشید در نمای نزدیک



تصاویر شگفت آور از خورشید در نمای نزدیک




وَالشَّمْسُ تَجْرِی لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ

و خورشید به [سوى] قرارگاه ویژه خود روان است تقدیر آن عزیز دانا این است.

سوره یس آیه 38



انرژی ساطع شده از خورشید آن قدر زیاد است که حتی تصور آن برای ما مشکل می باشد. یک انفجار خورشیدی معادل ۱۰۰ میلیارد بمب اتمی است که آمریکا در جنگ جهانی درشهر هیروشیمای ژاپن انداخت می باشد.در هر لحظه ده ها انفجار از این نوع در خورشید رخ می دهد. ۵۸ ساعت بعد از یکی از این انفجارات مشاهده شد که عقربه های قطب نماها حرکاتی غیر عادی نشان می دهند و دمای جو زمین در ارتفاع ۲۵۰کیلومتری به بیش از ۲۵۰۰ درجه سانتی گراد رسید. بدون وجود جو مناسب و کمربند ون آلن (1)، این تشعشعات زندگی را روی زمین به سرعت نابود می کرد.




خورشید یك توپ شعله ور بزرگ در مركز منظومه شمسی ما است. خورشید فقط از گاز تشكیل شده و خورشید نور و گرما و سایر انرژی ها را برای زمین تاًمین می كند.




خورشید یکی از میلیاردها ستاره ای است که در کهکشان راه شیری وجود دارند. خورشید حدود 25000سال نوری از مرکز کهکشان فاصله دارد و یک بار در هر حدود 250 میلیون سال به گرد مرکز کهکشانی میگردد.


 یک سال نوری مسافتی است که نور در یک سال در خلأ می پیماید و مساوی ست با حدود 5.88 تریلیون مایل (9.46 تریلیون کیلومتر).

 

مدار زمین



 فاصله خورشید از زمین چقدر است؟


خورشید نزدیك ترین ستاره به كره زمین است. فاصله خورشید از سیاره ما زمین 149.680.000 كیلومتر یا92.960.000 مایل است.


 این فاصله واحد نجومی (AU) نامیده می شود و واحد اندازه گیری فاصله در سراسر منظومه شمسی است.



 

 اندازه خورشید


شعاع خورشید یعنی فاصله مركز تا سطح خورشید حدود 432000 مایل یا 965500 كیلومتر است كه 109 برابر شعاع زمین است.



 

 جرم خورشید


جرم خورشید براساس واحد تن عبارت ازعدد دو با 27 صفر است. جرم خورشید 332900 برابر جرم زمین استو 99.8 درصد جرم كل منظومه شمسی را در خود دارد. متوسط تراكم مواد در خورشید 1.4 گرم در هر سانتی متر مكعب است. 


یعنی تراكم خورشید حدود 1.4 برابر تراكم آب و كمتر از یك سوم متوسط تراكم زمین است. این جرم ها با نیروی جاذبه كنار هم نگه داشته شده اند و فشار و دمای زیادی در هسته خورشید ایجاد می كنند.



 

 خروجی انرژی


بیشتر انرژی ای كه از خورشید به بیرون فرستاده می شود، به صورت نور و اشعه مادون قرمز است كه ما آن را به صورت گرما احساس می كنیم. 


نور قابل مشاهده و اشعه مادون قرمز دو شكل از انرژی یعنی انرژی تابشی و انرژی الكترومغناطیسی هستند. خورشید همچنین مواد دیگری را هم تشعشع می كند كه بیشتر از پروتون و الكترون تشكیل شده اند.



 

 سن خورشید


خورشید حدود 4.5 میلیارد سال قبل یعنی همان موقعی كه كل منظومه شمسی از ابری از گاز و گرد و غبار به وجود آمد، تشكیل شد.


دماهای خورشید

در هسته خورشید دما حدود 15 میلیون درجه سانتی گراد یا حدود27 میلیون درجه فارنهایت است. انرژی ای كه در هسته تولید میشود و اساساً تمام گرما و نوری كه در زمین به ما می رسد را تولید میكند.


 انرژی از هسته به منطقه ای كه نور و انرژی خورشید از آن خارج می شود جهش می كند. 17000 سال طول می كشد تا این انرژی جدید به این منطقه که منطقه وزش گرمایی است، برسد.



 

منطقه وزش گرمایی


 منطقه ای است كه از آن پلاسمای داغ (مخلوط اتم های یونیزه) به طرف بیرون از خورشید حركت می كند. وقتی كه گرما به این منطقه برسد دو میلیون درجه سانتی گراد یا3.5 میلیون درجه فارنهایت از درجه حرارتش كاسته می شود.


دمای سطح یا فوتوسفر حدود 5500 درجه سانتی گراد یا 10000 درجه فارنهایت است. در  زیر این منطقه دما به بیش از دو میلیون درجه سانتی گراد یا 3.5 میلیون درجه فارنهایت می رسد. در مركز لكه های خورشیدی بزرگ دما به 7300 درجه فارنهایت یا 4000 درجه سانتی گراد می رسد.



خورشید ستاره ای است با قطری نزدیک به 864000 مایل (1390000 کیلومتر)،  که حدود 109 برابر قطر زمین است. بزرگ ترین ستاره ها قطری حدود  1000 برابر قطر خورشید دارند. بعضی از جریان های گاز که از سطح خورشید برمی خیزند بزرگ تر از زمین هستند. (عکس از ناسا)



خورشید هم مثل اکثر ستاره ها، بیشتراز اتم های عنصر شیمیایی هیدروژن تشكیل شده. 


دومین عنصر فراوان خورشید هلیوم است.


 94 درصد اتم های خورشید هیدروژن هستند و 0.1 درصد خورشید را نیز عناصری غیر از هیدروژن و هلیوم تشكیل می دهد. با این حال هیدروژن با وجود فراوانی، سبك ترین عنصر در بین این عناصر است و فقط 72درصد جرم خورشید را تشكیل داده. 26 درصد جرم خورشید هم از هلیوم است.



داخل خورشید و بیشتر جو آن از پلاسما تشكیل شده. پلاسما گازی است كه دمایش چنان بالا رفته كه به مغناطیس حساس شده. دانشمندان می گویند پلاسما با گازهای دیگر فرق دارد و بنابراین می توان آن را در كنار سه حالت ماده یعنی گاز، جامد و مایع حالت چهارم ماده دانست. ستاره ما خورشید جزو دومین یا سومین نسل ستاره ها است. 


سوخت نسل دوم ستاره ها تنها هیدروژن نیست. آنها مواد سنگین تری مثل هلیوم و نیز فلزاتی كه سنگین تر از هیدروژن و هلیوم هستند را نیز می سوزانند.

 


همجوشی هسته ای

 

در هسته خورشید مقدار زیادی انرژی ایجاد می كند. همجوشی هسته ای مرحله تبدیل هسته هیدروژن به هسته هلیوم است. خورشید در هر ثانیه حدود 600000000 تن هسته هیدروژن را به هسته هلیوم تبدیل می كند. این واكنش همجوشی هسته ای در خورشید، در هر ثانیه حدود چهار میلیون تن توده اتم را به انرژی تبدیل می كند و مقدار بسیار زیادی انرژی گرمایی و نورانی را در منظومه شمسی آزاد می كند.



در این واكنش همجوشی، خورشید در هر ثانیه چهار میلیون تن از جرمش را از دست می دهد. به این ترتیب خورشید سوختش را در طول حدود پنج میلیارد سال آینده از دست خواهد داد. موقعی كه این اتفاق رخ دهد خورشید منفجر می شود و به ابری تبدیل می شود. یك پوسته بسیار بزرگ از گاز كه سیاره های منظومه شمسی از جمله زمین را ویران خواهد كرد.



خورشید هم مثل زمین مغناطیسی است. دانشمندان، حوزه مغناطیسی را منطقه ای توصیف می كنند كه نیروی مغناطیسی در آن حتی با یك قطب نما نیز تشخیص داده می شود. حوزه مغناطیسی خورشید فقط دو برابر حوزه مغناطیسی زمین است.

 


حوزه مغناطیسی خورشید در منطقه كوچكی متمركز شده. این حوزه تأثیراتی را روی سطح خورشید و جو آن به جا گذاشته. در نتیجه اشکالی بر روی خورشید به وجود آمده اند كه از ساختمان های سرد و تاریكی به نام لكه های خورشیدی تا فوران های جرم خورشید را شامل می شوند.



پروتون ها و نوترون ها به شكل باد خورشیدی از خورشید به همه مسیرها جریان پیدا می كنند. این ذرات تا نزدیكی زمین هم می آیند اما حوزه مغناطیسی زمین اجازه نمی دهد به سطح زمین برسند.



اما این ذرات كه از فوران ها و پرتاب جرم خورشید ناشی می شوند به هر صورت به جو زمین می رسند. این ذرات به نام اشعه ها یا پرتوهای كیهانی خورشیدی نامیده می شوند. بیشتر آنها پروتون ها هستند اما ذرات سنگین تری مثل الكترون ها را هم شامل می شوند. این ذرات انرژی زیادی دارند. در نتیجه می توانند برای فضانوردان و ماهواره ها بسیار خطرناك باشند.



موقعی كه این ذرات به اتم های سرد جو برخورد می كنند به ذرات كم انرژی تری تبدیل می شوند. اما به خاطر اتفاقاتی كه در خورشید رخ می دهد همچنان انرژی دارند و می توانند توفان های مغناطیسی یا جاذبه ای ایجاد كنند كه این توفان ها قادرند تجهیزات الكترونیكی روی سطح زمین را مختل كنند.



كمتر از پنج درصد از ستاره های كهكشان راه شیری درخشان تر از خورشید هستند یا جرم بیشتری نسبت به خورشید دارند. اما بعضی از ستاره ها بیش از 100000 خورشید روشنی دارند و برخی نیز 100 برابر خورشید جرم دارند.



در مقابل، بعضی از ستاره ها تنها به اندازه یك ده هزارم خورشید روشنایی دارند. یك ستاره می تواند هفت صدم جرم خورشید جرم داشته باشد. ستارگان داغ تری هم نسبت به خورشید وجود دارند كه خیلی آبی تر از خورشید هستند و ستارگان سردتری هم هستند كه خیلی قرمزتر از خورشیدند.



تاكنون سه نسل از ستارگان شناخته شده اند. در میان آنها خورشید ستاره نسبتاً جوانی است. تفاوت این سه نسل از ستارگان در عناصر شیمیایی سنگین تر از هلیوم آنها است. خورشید و بقیه نسل جدید ستارگان در مقایسه با نسل اول ستارگان، عناصر سنگین تر از هلیوم بیشتری دارند.



برگرفته از :


سایت آموزشی  صفر بیست

https://020.ir/



پاورقی :


[1]یکی از مهم‌ترین دستاوردهای سال بین‌المللی ژئوفیزیک (۱۹۵۷ و ۱۹۵۸) برنامهٔ ماهوارهٔ اکتشافی (explorer) آمریکا بود. در ارتباط با تفسیر داده‌های این ماهواره، جیمز ون آلن کمربند وان آلن یا کمربند تشعشعی وان آلن (به انگلیسیVan Allen Radiation Belt)، را در اطراف کره زمین کشف کرد. تابش مورد بحث از تراکم غلیظ الکترونها و پروتون‌های با انرژی زیاد ناشی می‌شود که در دو منطقهٔ هلالی شکل در فاصله‌های ۳۲۰۰ و ۱۶۰۰۰ کیلومتری سطح زمین واقع شده‌اند.[۱] که توسط میدان مغناطیسی زمین، کره زمین را احاطه کرده‌است.

این کمربند ذرات کیهانی مضری را که به سوی زمین می‌تابند جذب می‌کند. پرتوهای جذب شده توسط این حلقه بعضاً برای موجودات زنده مرگبار است و به عبارت دیگر درصورت عدم وجود این دو کمربند هرگز در زمین حیات پدیدار نمی‌شد. هر ماهواره‌ای که در کمربند وان آلن قرار گیرد وسط ذرات باردار از بین می‌رود؛ بنابراین سه ناحیه امن برای قرار گرفتن ماهواره‌ها ایجاد می‌شود: بین زمین و کمربند تحتانی وان آلن مدار پایین (LEO)، بین کمربند تحتانی و فوقانی مدار متوسط (MEO) و بین کمربند فوقانی تا فاصلهٔ ۳۵ هزار کیلومتری زمین، زمین ثابت (GEO) 


برداشت از سایت: ویکی پدیا https://fa.wikipedia.org/wiki/



نکاتی که باید به آنها توجه نمود


وَالشَّمْسُ تَجْرِی لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ

و خورشید به [سوى] قرارگاه ویژه خود روان است تقدیر آن عزیز دانا این است.

سوره یس آیه 38


وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ذَلِكَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ 

و خورشید و ماه را وسیله حساب قرار داده این اندازه‏گیرى آن تواناى داناست. 

سوره انعام آیه 96


 وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلاَ لَهُ الْخَلْقُ وَالأَمْرُ 

تَبَارَكَ اللّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ

 و خورشید و ماه و ستارگان را كه به فرمان او رام شده‏اند [پدید آورد] آگاه باش كه [عالم] خلق و امر از آن اوست همیشه سودمند و با برکت است پروردگار جهانیان. 

سوره اعراف آیه 54


هُوَ الَّذِی جَعَلَ الشَّمْسَ ضِیَاء وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُواْ 

عَدَدَ السِّنِینَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ یُفَصِّلُ الآیَاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ

اوست كسى كه خورشید را روشنایى بخشید و ماه را تابان كرد و براى آن منزلهایى معین كرد تا شماره سالها و حساب را بدانید خدا اینها را جز به حق نیافریده است نشانه‏ها[ى خود] را براى گروهى كه مى‏دانند به روشنى بیان مى‏كند. 


أَلَمْ تَرَ إِلَىٰ رَبِّكَ كَیْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَلَوْ شَاءَ لَجَعَلَهُ سَاكِنًا 

ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَیْهِ دَلِیلًا

 آیا به قدرت و حکمت پروردگارت ننگریستی که چگونه سایه را امتداد داد و گستراند؟ و اگر می  خواست آن را ساکن و ثابت می  کرد، آن گاه خورشید را برای شناختن آن سایه، راهنما ی انسان ها قرار دادیم.

سوره فرقان آیه 45


برادر و خواهر گرامی،حال با این همه آیات وبیّنات و دلائل قرآنی و این همه 

نعمت هایی که خداوند به ما عنایت کرده و ما تنها از شمارش آن ناتوان 

بوده، چه اینکه بخواهیم کیفیّت آنها را بفهمیم،

  وظیفه ما چیست؟



آیا فکر کرده ایم که خداوند با خلقت نظام کائنات با این همه پیچیدگی 

برای من و تو، ما را برای چه چیزی آفریده است؟ 



مگر خداوند در قرآن کریم نفرموده :


وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ 


و جن و انس را نیافریدم جز براى آنكه مرا عبادت کنند.




آیا خداوند را آنطور که باید عبادت کنیم، عبادت میکنیم؟ 


یا سلیقه ای و به میل خودمان؟