وبـــــــلاگ قـــــــــرآن و عـــــــترت
سایت تخصصی قــرآن شناسی و تــدبّر در قرآن کریم و معارف اهل البیت علیهم السّلام
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


قال رسول الله صلی الله علیه

و آله و سلّم :


مَن اَرادَ عِلمَ الاَوَّلینَ وَالآخَرینَ،

فَلیُثَوِّرِ القُرآنَ


هر که علم اولین و آخرین را میخواهد،

باید آن را در قرآن بجوید.


کنزل العمال ج1 ص548




مدیر وبلاگ :سیّد محمّد روحانی
مطالب اخیر
نظرسنجی
میزان رضایتمندی خود را از مطالب وب سایت بیان بفرمایید






برچسبها



مراتب چهارگانه سلوک 

در کلام آیت‌الله سید ابوالحسن رفیعی قزوینی

 

حضرت آیت‌الله سید ابوالحسن رفیعی قزوینی در رساله‌ای کوتاه، این مراتب چهارگانه را برای وصول به کمال حقیقی برمی‌شمرند:

تجلیه، تخلیه، تحلیه و فناء

سپس به تبیین درجات سه‌گانۀ فنا، یعنی محو، طمس و محق می‌پردازند.

 

بسم الله الرحمن الرحیم‌

بدانكه قوه عملیّه در نفس انسانیه كار فرماى بدن جسمانیست در رسیدن به اوج سعادت و كمال ناچار است كه مراتب چهارگانه را كه خواهیم شرح داد به سیر و حركت معنویه عبور نموده تا از حضیض نقص حیوانیت به ذروه علیاى انسانیت نائل و برخوردار شود:

 

تجلیه

مرتبه اولى كه او را تجلیه خوانند آنست كه نفس قوى و اعضاى بدن را به مراقبت كامله در تحت انقیاد و اطاعت احكام شرع و نوامیس الهیه وارد نموده كه اطاعت اوامر، و اجتناب از منهیات شرعیه را به نحو اكمل نماید تا پاكى صورى و طهارت ظاهریه در بدن نمایان شود و در نفس هم رفته رفته خوى انقیاد و ملكه تسلیم براى اراده حق متحقق گردد و براى حصول این مرتبه علم فقه برطبق طریقه حقه جعفریه كافى و به نحو اكمل عهده‌دار این امر است.

 

تخلیه

مرتبه ثانیه كه آن را تخلیه نامند آنست كه نفس به مضار و مفاسد اجتماعى و انفرادى اخلاق رذیله و خویهاى پلید آگاهى یابد و به تدبر در عواقب وخیم آنها در دنیا و عقبى برطبق دساتیر مقرّره در فن علم اخلاق آن صفات ناپسند را از خود دور و محو نماید همچون كبر و حسد و حرص و شهوت و بدبینى به خلق و خودخواهى و باقى صفات رذیله كه در كتب اخلاق ثبت است و این كار در معالجات روحانى و طبّ الهى همچون خوردن مسهلات و داروها است براى رفع اخلاط فاسده در معالجه جسمانى و طب طبیعى.

 

تحلیه

مرتبه ثالثه كه آنرا تحلیه نامند آن بود كه پس از حصول تخلیه و رفع موانع خود را به زیور اخلاق نیك و خویهاى پسندیده كه در نظام اجتماع و فرد تأثیر بسزا و عمیق دارند آراسته كند و این خود پاكیزگى باطن و طهارت معنویه است كه تا این معنى حاصل و متحقق نشود آدمى در باطن آلوده و نجس خواهد بود هرچند كه‌ ظاهر بدن محكوم به پاكى ظاهرى است و این كار در طب روحى و معالجه نفس مانند خوردن غذا و استعمال دواى مقوّى است كه براى تولید نیرو و قوّت در بدن در طب جسمانى به كار مى‌برند.

 

فناء فی الله

و پس از حصول و تحقق مراتب سه‌گانه فوق از بركت صفا و پاكى روح در نهاد آدمى جاذبه محبّت به حضرت حق پیدا گردد كه تولید آن از مجذوب شدن قهرى است به عالم حقیقت و سرد شدن از عالم مجازى كه عرصه ناپایدار ممكناتست و رفته رفته محبّت شدّت نماید و اشتعال و افروختگى در روح عیان گردد و از خود بیخود و بى‌خبر شود و این مقام را كه مرتبه چهارم از كمال قوه عملیه است فناء گویند و مقام فناء فى الله سه درجه دارد:

 

فناء در افعال یا محو

درجه أولى فناء در افعال است كه در نظر عارف سالك جمله مؤثرات و همه مبادى اثر و اسباب و علل از مجرد و مادّى و قواى طبیعیه و ارادیه بیهوده و بى‌اثر شود و مؤثرى غیر از حق و نفوذ اراده و قدرت حق در كائنات نبیند و عوامل این عالم را محو و ناچیز در حیطه قدرت نامتناهى الهى شهود نماید و در این حال یأس تمام از همه خلق و رجاء تام به حق پیدا شود و حقیقت آیه كریمه‌ وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى‌ به عین شهود بدون شائبه پندار و خیال عیان بیند و لسان حال او مترنم به مقال ذكر كریم لا حول و لا قوة الا بالله گردد و در این مقام بزرگترین قدرتها و نیروهاى مقتدرترین سلاطین عالم امكان با قدرت و نیروى پشه ضعیف در نظر حقیقت بین او یكى شود، و این درجه را محو گویند.

 

فناء در صفات یا طمس

درجه ثانیه فناء در صفات حق است، بیان این مقام آنكه انواع مختلفه كائنات كه هریك در حدّ خود تعیّنى و نامى دارند مانند ملك و فلك و انسان و حیوان و اشجار و معادن كه در نظر اهل حجاب به صورت كثرت و تعدد و غیریت متصور و مشهود هستند در نظر عارف الهى یكى شوند یعنى همه را از عرش اعلاى تجرد تا مركز خاك به صورت نگارستانى مشاهده نماید كه در تمامت سقف و دیوار آن عكس علم و قدرت و حیات و رحمت و نقش و لطف و مهر و محبت الهى و عنایت‌ یزدانى به قلم تجلى نگاشته و پرتو جمال و جلال حق بر آن افتاده است. در این نظر بر و بحر و دریاها و خشكیها، افلاك و خاك، عالى و دانى به هم متصل و پیوسته و یكى خواهند بود و همه با یك نغمه و به یك صداى موزون خبر از عظمت عالم ربوبى دهند و در این مقام به حقیقت توحید و كلمه طیبه لا اله الّا الله متحقق شود یعنى همه صفات كمال را منحصر به حق داند و در غیر حق ظل و عكس صفات كمال را پندارد و این مقام را طمس خوانند.

 

فناء در ذات یا محق

درجه ثالثه مقام فناء در ذات است كه فناء در احدیت گویند و در این مقام همگى اسماء و صفات از صفات لطف همچون رحمن و رحیم و رازق و منعم، و صفات قهر مانند قهار و منتقم را مستهلك در غیب ذات احدیّت نماید و به جز مشاهده ذات أحدیت هیچگونه تعینى در روح او باقى و منظور نماند حتى اختلاف مظاهر همچون جبرئیل و عزازیل و موسى و فرعون از چشم حقیقت بین صاحب این مقام مرتفع شود مهر و خشم حقّ، بسط و قبض، عطا و منع وى، بهشت و دوزخ براى او یكى گردد صحّت و مرض، فقر و غنى، عزّت و ذلت برابر شود، در این مرحله است كه شاعر عارف الهى نیك سروده كه گفت:

گر وعده دوزخ است و یا خلد غم مدار

              بیرون نمى‌برند تو را از دیار دوست‌

و شاید یكى از مراتب استقامت كه در صحیفه الهیه امر بدان فرموده و ممدوح در علم اخلاق و محمود در فن عرفان است همین مقام شامخ فناء در ذات است و این مقام را محق خوانند كه بكلّى اغیار از هر جهت محو و نابود گشته توحید صافى و خالص ظهور و تحقق یافته است در این مرتبه كه آخرین منازل و سفر الى الله جلّت عظمته بود به لسان حقیقت گوید یا هو یا من لیس الا هو و چون طالب حق به این مقام رسید از هویت او و هویت همه ممكنات چیزى نمانده بلكه در تجلّى حقیقت حق متلاشى و مضمحل شده‌اند لِمَنِ الْمُلْكُ الْیَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ.

 





نوع مطلب :
برچسب ها : تدبّر در قرآن، مراتب چهارگانه سلوک،
لینک های مرتبط :
          
جمعه 19 مرداد 1397





موضوعات
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
ابزار وبلاگ نویسی

وبـــــــلاگ قـــــــــرآن و عـــــــترت

اخبار ایران:

اخبار جهان:

اخبار اقتصادی:

اخبار علمی

اخبار فناوری و اطلاعات

اخبار هنری:

اخباراجتماعی

اخبار ورزشی

--------------------------------------------------------------------------------------

آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

دریافت کد آپلود سنتر

--------------------------------------------------------------------------------------
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
-------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------------- ساخت وبلاگ
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات